MMKΣΚ1

•Μαρτίου 12, 2009 • 2 σχόλια

(Μια Μικρή Κρητική Στον Καστοριάδη)
μέρος 1ο ιστορία

Φλεβάρης 2009

Το παρόν κείμενο αποτελεί ένα σημείωμα ή ένα μικρό σημείο κριτικής στη σκέψη του Καστοριάδη και μια ακόμα μικρότερη παρουσίαση και ανάλυση των πρακτικών του εφαρμογών.
Τοποθετώντας κάποιες βάσεις στην όλη κριτική ή αν θέλετε μία εισαγωγή, το κείμενο δεν γράφετε αυτόνομα, στη πράξει βρέθηκα πολλές φορές αντιμέτωπος με τα ιδεολογήματα που εμφανίζονται (και) στον Καστοριαδισμό αλλά και πώς θα μπορούσε να είναι διαφορετικά. Επίσης ακριβός επειδή είναι μια μικρή κριτική δε θα περιπλανηθούμε σε όλα τα έργα του γιατί αυτό είναι κουραστικό(έγραφε πολύ), ανούσιο γιατί δεν χρειάζεται να κατεβάσεις όλο το βαρέλι για να καταλάβεις ότι ξίνισε το κρασί αλλά κυρίως θα ήταν πολυέξοδο να τα αγοράσω όλα ή ακόμα να τα ψάχνω για μέρες.
Επίσης σαν κύρια πολιτικό-οργανωτική έκφραση του καστοριαδισμού αναγνωρίζω την Αντιεξουσιαστική Κίνηση και σαν κοινωνικό-ταξικό φορέα τους μικροαστούς(πάντα σε σχέση με την παραγωγή).

Προσπαθώντας να κάνω μια αναφορά στη ζωή του, πάντα σε σύγκρισή με τις εκάστοτε ιστορικές συνθήκες, βρήκα πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία. Έτσι λίγο μετά τον Μάη του ’36 ο Καστοριάδης σε ηλικία 15 χρονών οργανώνεται στην ΟΚΝΕ και στη συνέχεια περνάει στο ΚΚΕ[1](Μέχρι εδώ όλα καλά).Το ’39 συνελήφθη και ανακρίθηκε από τη Μεταξική Ασφάλεια, σύλληψη για την οποία έκτοτε κατηγορούσε τον Αντρέα Παπανδρέου, επειδή ο τελευταίος, συλληφθής και ανακρινόμενος από την Ασφάλεια κατονόμασε ορισμένους γνωστούς του ,μεταξύ αυτόν και τον Καστοριάδη, ως συνδρομητές τις Τροτσκιστικής φυλλάδας που διένειμε[2]. Το ’41 λίγο μετά την αρχή της κατοχής(27 Απρίλη καταλαμβάνουν την Αθήνα) και αφού νωρίτερα (23 Απρίλη) ο Υφυπουργός Ασφαλείας Κ.Μανιαδάκης παραδίδει στο Γερμανικό Στρατό 1600 Κομμουνιστές που κρατούνται φυλακισμένοι και εξόριστοι(Ανάμεσα τους και το Γενικό γραμματέα του ΚΚΕ Νίκο Ζαχαριάδη που μεταφέρθηκε αιχμάλωτος στο Νταχάου)[3] ο Καστοριάδης δημιουργεί φράξια[4] ή τουλάχιστον προσπαθεί και αποχωρεί από το Κομουνιστικό Κόμμα. Στα τέλη του ’42 προσχώρησε στην τροτσκιστική οργάνωση που είχε ιδρύσει ο Σπύρος Στίνας. Κατά τα Δεκεμβριανά του ’44[5] και σε ηλικία 22 χρονών, αποδοκίμασε την στάση του ΚΚΕ και στη συνέχεια, μετέβη με το πορτογαλικό πλοίο Ματαρόα από τον Πειραιά στο Παρίσι, όπου έμελλε να εγκατασταθεί μόνιμα, με υποτροφία του Γαλλικού Ινστιτούτου από την γαλλική κυβέρνηση.
Μέχρι την ηλικία 22 χρονών, όπου και έφυγε για Γαλλία, ο Καστοριάδης κατάφερε να πάρει 2[6]-3[7] πτυχία(οι απόψεις διίστανται νομικά, οικονομικά και φιλοσοφία). Μέσα στο ξέφρενο ρυθμό του ιστορικού προτσές, μέσα σε μια απίστευτη καταστολή της δικτατορίας του Μεταξά, το μεγάλο λιμό του ’41 όπου πέθανε από ασιτία το 1/10 της Αθήνας και του Πειραιά[8] και την ιταλογερμανική κατοχή απόκτησε στο βιογραφικό με χρονολογική σειρά μια αναίμακτη σύλληψη, μία φράξια, μπόλικα πτυχία και υποτροφία του Γαλλικού Ινστιτούτου από την γαλλική κυβέρνηση.
Στο Παρίσι έγινε μέλος της τροτσκιστικής 4ης Διεθνούς και του Διεθνιστικού Κομμουνιστικού Κόμματος (PCI) και ξεκίνησε η γνωριμία του με τον διανοούμενο Κλωντ Λεφόρ, με τον οποίο συγκρότησαν εσωτερική τάση(’46)[9], απ’ όπου όμως άρχισε σταδιακά ν’ απομακρύνεται, ώσπου μετά το ’48 να εγκαταλείψει οριστικά το τροτσκιστικό κίνημα. Παράλληλα, την ίδια χρονιά άρχισε να εργάζεται στην Υπηρεσία Στατιστικής Εθνικών Λογαριασμών & Μελετών Ανάπτυξης του Οργανισμού Ευρωπαϊκής Οικονομικής Συνεργασίας που μετά το 2Ο Παγκόσμιο Πόλεμο είχε την ευθύνη συντονισμού του σχεδίου Marshal[10], ο οποίος το ’61 μετονομάστικε σε Οργανισμό Οικονομικής Ανάπτυξης & Συνεργασίας (ΟΟΣΑ), θέση που διατήρησε ως και το ’70[11] .
Εδώ θα επισημάνουμε κάποια στοιχεία για να θυμηθούμε την κατάσταση στην ελλάδα και τη σχέση του ΟΕΟΣ(ΟΟΣΑ). Τον Μάρτιο του ’46 ξεκινάει και επίσημα ο εμφήλιος και έτσι δεκατρείς μήνες μετά τη «Συμφωνία της Βάρκιζας»(φλεβάρης ’45) η κατάσταση είχε διαμορφωθεί ως εξής, σε βάρος του ΕΑΜικού κινήματος: 1.289 δολοφονίες, 6.671 τραυματισμοί, 31.632 βασανισμοί, 18.767 λεηλασίες και φυλακίσεις, 84.931 συλλήψεις, 509 απόπειρες φόνου, 265 βιασμοί γυναικών. Παράλληλα, μετά τις εκλογές του 1946 και την ίδια χρονιά το νόθο δημοψήφισμα για την επιστροφή του βασιλιά, η κρατική καταστολή θωρακίστηκε ακόμα περισσότερο (Γ΄ ψήφισμα τον Ιούνη του 1946, ψήφιση του Α.Ν. 509/1947) «διά την διάδοσιν ιδεών εχουσών σκοπόν την ανατροπήν του κρατούντος κοινωνικού συστήματος», κ.ά)[12]. Με τον όρο σχέδιο Μάρσαλ εννοείται η οικονομική ενίσχυση κρατών της ευρωπαϊκής ηπείρου, αποκύημα της εξωτερικής πολιτικής των Η.Π.Α. μετά τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και της αντίληψης ότι η επικράτηση του κομμουνισμού θα αποτελούσε κίνδυνο για τα συμφέροντα και των Ηνωμένων Πολιτειών[13]. Το «Σχέδιο Μάρσαλ», δηλαδή το σχέδιο των ΗΠΑ για τη λεγόμενη οικονομική βοήθεια στην Ευρώπη (με το αζημίωτο βέβαια…), παρουσιάστηκε στις 5 Ιούνη ’47 από τον Τζορτζ Μάρσαλ, στρατηγό και υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ. Είχε προηγηθεί το «δόγμα Τρούμαν», δηλαδή η απόφαση των ΗΠΑ για άμεση ανάμειξη σε Ελλάδα και Τουρκία, στις 12 Μάρτη ’47. Το «Σχέδιο Μάρσαλ» μπήκε σε λειτουργία τον Απρίλη του ’48, ενώ εκείνη τη χρονιά υπογράφτηκαν συμφωνίες των ΗΠΑ με τις χώρες που συμμετείχαν, πλην της Ελβετίας. Στο «Σχέδιο Μάρσαλ» συμμετείχαν 16 ευρωπαϊκές χώρες: Μ. Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Σουηδία, Νορβηγία, Δανία, Ιρλανδία, Ισλανδία, Πορτογαλία, Αυστρία, Ελλάδα και Τουρκία. Με τις συμφωνίες, επιβάλλονταν αυστηροί και λεπτομερείς όροι και έλεγχος της εφαρμογής τους στις χώρες. Ανάμεσα σε άλλα, τα ανταλλάγματα της οικονομικής βοήθειας ήταν ότι κάθε χώρα δεσμευόταν να δουλέψει για την ανάπτυξη της ελεύθερης επιχείρησης, να ενθαρρύνει τις αμερικανικές επενδύσεις, να μειώσει τους τελωνειακούς δασμούς, να παρέχει εμπορεύματα στις ΗΠΑ, να δημιουργήσει ειδικά κεφάλαια υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ και να παρουσιάζει απολογισμούς για τη χρησιμοποίηση των μέσων που έπαιρνε. Για τον έλεγχο εφαρμογής του «Σχεδίου», δημιουργήθηκε «Διεύθυνση Οικονομικής Συνεργασίας», ενώ η βοήθεια παρεχόταν από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό των ΗΠΑ με τη μορφή της δωρεάς, της επιχορήγησης και των δανείων. Τα «έργα» του «Σχεδίου Μάρσαλ» ήταν προσανατολισμένα να βοηθήσουν στην οικονομική διείσδυση των ΗΠΑ στην Ευρώπη και, ταυτόχρονα, να συμβάλουν στην αποκοπή κάθε επίδρασης των σοσιαλιστικών χωρών στους λαούς. Από τον Απρίλη του ’48 μέχρι το Δεκέμβρη του ’51, οι ΗΠΑ δαπάνησαν περίπου 17 δισ. δολάρια, στο πλαίσιο του «Σχεδίου Μάρσαλ». Στην Ελλάδα, η αμερικανική οικονομική βοήθεια («Σχέδιο Μάρσαλ», «Δόγμα Τρούμαν», άμεση στρατιωτική βοήθεια κλπ.) από το ’44 μέχρι το ’51 ξεπέρασε τα 2 δισ. Δολάρια[14].
Και ενώ όλα αυτά γίνονταν στην ελλάδα ο Κύριος Κορνίλιος Καστοριάδης ενώ μεταναστέυει στην ίσυχη Γαλλία με υποτροφία μαζί με διάφορους “διανούμενους”, γίνεται υπάλληλος Ιμπεριαλιστικού μηχανισμού κτλ, Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναπτύσετε μια φήμη, μαθένουμε οτι το ’70 αποκτά γαλλική υπηκοότητα κι έτσι παύει πλέον ο συνεχής φόβος της απέλασης(στην ελλάδα ήταν δύσκολα τα πράγματα)[15]. Προφανός κάποιο λάθος έχει γίνει εδώ γιατί είναι πραγματικά αδίνατο ακόμα και να φανταστούμε κάποιον να δουλεύει στον ΟΟΣΑ, στο ΝΑΤΟ ή στο Υπουργείο Οικονομίας και τα κρύβετε μην τον απελάσουν για 22 χρόνια (’48-’70). Όπως μας λέει και ο ίδιος τη δεκαετία του ’60 “έκανα πολλά ταξίδια στην Άπω Ανατολή, για επαγγελματικούς λόγους”[16].
Τέλος απο το ’71 και μετά ο Καστοριάδης στρέφεται στην ψυχανάλυση, μάλιστα εργάζεται και ως ψυχαναλυτής, το 1979 ο Καστοριάδης εξελέγη διευθυντής της Ecoles des Hautes Etudes en Sciences Sociales, όπου διοργάνωσε σεμινάριο με τίτλο «Θέσμιση της κοινωνίας και ιστορική δημιουργία». Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Κορνήλιος Καστοριάδης επισκέφθηκε αρκετές φορές της Ελλάδα, δίνοντας σειρά διαλέξεων, μεταξύ άλλων στη Θεσσαλονίκη, το Ηράκλειο κ.α. Το 1989 αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ο Κορνήλιος Καστοριάδης απεβίωσε σε ηλικία 75 ετών, στις 26 Δεκεμβρίου του 1997.

ακολουθεί

MMKΣΚ2
2ο μέρος

Αυτόνομη θεωρία

[1] βικιπαίδεια http://el.wikipedia.org/wiki/Κορνήλιος_Καστοριάδης 
[2] εφημερίδα βαβυλωνία αρ.φύλου 40 σελ 12 http://www.babylonia.gr/download/issues/vavilonia040.pdf
[3] Το Εργατικό Συνδικαλιστικό Κίνημα 1918-1948, Γιώργος Μαυρίκος, εκδ Σύγχρονη Εποχή, Σελ 122
[4] περιοδικό «Νέα Κοινωνιολογία», Νο. 31, Φθινόπωρο 2000
[5] Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ τόμος 1 σελ 485 (για την κατανόηση της κατάστασης)
[6] βικιπαίδεια (2 πτυχία) http://el.wikipedia.org/wiki/Κορνήλιος_Καστοριάδης
[7] το επαναστατικό πρόβλημα σήμερα, Κορνήλιος Καστοριάδης, εκδ Υψιλον σελ 115 (3 πτυχία)
[8] Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης 1940-1945, Δοκίμιο, σελ 90
[9] η εσωτερική τάση λέγετε και φράξια στα ΚΚ
[10] ΟΟΣΑ http://www.minagric.gr/greek/agro_pol/oecd.htm
[11] ιστιολόγιο “περι γραφής” http://www.peri-grafis.com/ergo.php?id=1165
[12] Ριζοσπάστης Κυριακή 11 Ιούνη 2006 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚΕ ΓΙΑ ΤΑ 60 χρονα ΤΟΥ ΔΣΕ σελ 5 http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=3412226&publDate=2006-06-11
[13] βικιπαίδεια 
[14] Ριζοσπάστης Κυριακή 17 Ιούνη 2007 σελ 21 http://www1.rizospastis.gr/story.do?id=4089637&publDate=
[15] πολιτικό καφενείο http://www.politikokafeneio.com/neo/modules.php?name=News&file=article&sid=4342
[16] Αυγή 4/1/98